Maty antystatyczne ESD

Maty antystatyczne ESD to powierzchnie robocze i maty podłogowe chroniące pracowników przed wstrząsami spowodowanymi elektrycznością statyczną oraz zabezpieczające blat stołu i wrażliwe urządzenia elektroniczne przed uszkodzeniem.

Elektryczność statyczna – skąd się bierze?

Elektryczność statyczna jest wszędzie. W wielu obiektach ludzie są jednym z głównych generatorów elektryczności statycznej. Prosta czynność chodzenia lub nawet siedzenia na wybranych powierzchniach może generować kilka tysięcy woltów na ciele człowieka, szczególnie w zimie, gdy powietrze staje się bardziej suche.

Nagromadzenie statyczne jest zwykle niezauważalne, dopóki nie nastąpi wyładowanie elektrostatyczne – zjawisko znane jako ESD (Electro-Static Discharge). Podobnie jak piorun, elektryczność statyczna nieustannie się buduje i szuka najkrótszej drogi do ziemi. Po wyładowaniu pracownik może odczuwać silny wstrząs. Jeśli wyładowanie było odczuwalne, prawdopodobnie przekroczyło 2000 V. Jeśli było słyszalne – mogło wynosić między 3000 a 5000 V. A jeśli pojawiła się niebieska iskierka, wstrząs najprawdopodobniej przekroczył 10 000 V.

Mata antystatyczna – co to jest i jak działa?

Wyładowania elektrostatyczne stanowią realne zagrożenie w wielu środowiskach pracy. Podłogi, krzesła, blaty i opakowania gromadzą ładunki elektrostatyczne, które po uwolnieniu do wrażliwego urządzenia elektronicznego powodują wyładowanie elektrostatyczne. W przypadku niewłaściwej kontroli wyładowania statyczne mogą powodować nieprzyjemne wstrząsy dla pracowników, a także niewidoczne uszkodzenia podzespołów elektrycznych. Takie uszkodzenie – często niezauważalne w chwili powstania – osłabia element i prowadzi do jego późniejszej awarii.

Zapobieganie gromadzeniu się ładunków elektrostatycznych stało się priorytetem w projektowaniu stanowisk pracy w produkcji przemysłowej i serwisie. Komputery są dziś niemal wszędzie – od urządzeń AGD przez logistykę aż po centra obsługi – i prawie każda branża jest podatna na zakłócenia wywołane elektrycznością statyczną. Stąd rosnące zapotrzebowanie na rozwiązania antystatyczne dla środowisk przemysłowych i handlowych.

Mata antystatyczna to mata wykonana z trwałego materiału – gumy, pianki winylowej lub pianki poliuretanowej – posiadającego zdolność do usuwania ładunków elektrycznych z powierzchni. Poniżej przedstawiono podział mat antystatycznych ESD według rezystancji, która decyduje o ich funkcji:

Rezystancja Ω	103 do 105	105 do 109	109 do 1012	>1013
Rodzaj	przewodzący	rozpraszający	antystatyczny	izolacyjny
Funkcja	Brak początkowego ładunku, zapewnia drogę jego odprowadzenia	Brak lub niski początkowy ładunek, zapobiega wyładowaniom.	Ładunki są usuwane.	Izolatory i podstawowe polimery, nie ESD.

Typoszereg mat antystatycznych obejmuje maty od przewodzących do izolacyjnych (zgodnie z wymaganiami normy IEC 61340-4-14).
Wśród nich za najbardziej skuteczne uznaje się maty antystatyczne jako środki zapobiegające problemom z ESD  i zabezpieczające przed elektrycznością statyczną dla wszystkich zastosowań. Poza tym są one jedynymi, które działają bez względu na typ noszonego obuwia.
Maty rozpraszające posiadają rezystancję w zakresie 10⁵ do 10⁹ Ω. Ładunki odprowadzane są do ziemi wolniej i w sposób bardziej kontrolowany niż w przypadku materiałów przewodzących. W celu osiągnięcia zabezpieczenia obszaru pracy zgodnego z normą IEC 61340-5-1 lub ANSI EOS/ESD 6.1, wszystkie przewodniki w środowisku pracy (w tym personel), muszą zostać uziemione do tego samego punktu uziemienia, tworząc równowagę pomiędzy wszystkimi elementami a użytkownikami.

Rodzaje mat antystatycznych ESD

Najprostszy podział mat anstystatycznych ESD wynika z miejsc, w których są stosowane (rozkładane). I tak też wyróżniamy:

• maty antystatyczne podłogowe są to najczęściej produkty wykonane z gumy, pianki winylowej lub poliuretanowej, PVC zespolonego z pianką. Grubości takich mat wynoszą od 3 mm do 19 mm. Mogą one posiadać gotowe wymiary (dywaniki ESD), mogą zostać docięte pod wybrany wymiar z rolek o standardowych szerokościach, natomiast większe i/lub niestandardowe obszary są pokrywane matami modułowymi łączonymi ze sobą na zasadzie puzzli.
  Dodatkowo maty te mogą posiadać właściwości antyzmęczeniowe, dzięki którym zachowane zostają warunki ergonomii pracy, a produkty te określane są jako maty antyzmęczeniowe ESD.

Mata gumowa ESD	Dywanik ESD antyzmęczeniowy	Mata antystatyczna gumowa z rolki	Mata antyzmęczeniowa ESD	Puzzle ESD antyzmęczeniowe

• maty antystatyczne na stoły / blaty robocze, jak sama nazwa wskazuje, służą do pokrycia stołów warsztatowych i blatów, przy których pracuje człowiek lub umieszczony został na nich sprzęt. Występują one w gotowych wymiarach lub mogą być docinane z rolek o standardowych szerokościach. Ich grubości wynoszą od 2 mm do 6,4 mm.  Maty ESD na blaty robocze mogą być wykonane z pianek mikrokomórkowych lub gum o różnych właściwościach, np. odporności na środki chemiczne lub oleje. Najczęściej dostępna kolorystyka tych produktów to: czarny, szary, niebieski i zielony.

Mata antystatyczna na blat gumowa	Mata ESD stołowa pianka winylowa	Gumowa mata przewodząca	Mata ESD na stół PVC

Maty antystatyczne i akcesoria ESD

Aby zapewnić najwyższą ochronę pracownika oraz sprzętu, maty antystatyczne należy stosować w połączeniu ze specjalistycznymi akcesoriami ESD takimi, jak: opaski nadgarstkowe, uziemienia stopy, przewody uziemiające oraz wtyczki.

BEZPIECZNE MATY PODŁOGOWE ESD
W przypadku mat antystatycznych podłogowych, wybierz w pierwszej kolejności matę (1) dla swojego stanowiska pracy zgodnie z wymaganiami dotyczącymi rezystancji (mierzonej w omach Ω). Operatorom zaleca się użycie dwóch uziemień stopy (2) wyposażonych w tabliczkę uziemiającą do stosowania w butach i pod stopą. Po wybraniu odpowiedniej maty podłogowej należy się upewnić, czy posiadamy odpowiedni kabel uziemiający  (3) do podłączenia wtyczki uziemiającej (4) do maty.

OCHRONA STOŁÓW ROBOCZYCH PRZED WYŁADOWANIAMI

W tym przypadku także należy wybrać matę dla swojego stołu roboczego (1) zgodnie z wymaganiami dotyczącymi rezystancji. Opaski nadgarstkowe ESD (2) zalecane są do uziemienia  użytkownika podczas pracy z elementami elektronicznymi. Opaski posiadają srebrne żyłki, które zapewniają przewodność elektryczną. Zostały one tak zaprojektowane, aby można je było przymocować do zwijanego przewodu spiralnego (3) i stosować w połączeniu z pasującą wtyczką (4). Wspólny przewód uziemiający (5) łączy wtyczkę z matą.

AKCESORIA ESD

2 – Uziemienie stopy	2 – Opaska nadgarstkowa ESD	3- Przewód uziemiający ESD	3 – Przewód spiralny ESD	4 – Wtyczka uziemiająca ESD	5 – Wspólny przewód uziemiający ESD
2 – Uziemienie stopy System uziemienia stopy, lekki i w pełni regulowany, dzięki czemu można go zastosować w każdym rodzaju obuwia roboczego. Zaleca się stosowanie 2 szt. uziemienia stopy w celu zachowania bezpieczeństwa ESD.
2 – Opaska nadgarstkowa ESD Elastyczna i regulowana opaska nadgarstkowa o wzorze szydełkowym. Posiada wplecione srebrne włókna, które przewodzą ładunki elektryczne oraz są bezpieczne i wygodne dla skóry. Służy do połączenia z przewodem spiralnym za pomocą męskiego zatrzasku 10 mm. Spełnia wymagania normy IEC61340-5-1.
3- Przewód uziemiający ESD Służy do połączenia maty z wtyczką ESD. Pasuje do zatrzasków 10 mm. Został wyposażony w wewnętrzny rezystor 1 MΩ celem usunięcia ładunków elektrycznych.
3 – Przewód spiralny ESD Przewód spiralny do połączenia opaski nadgarstkowej z matą antystatyczną na blat roboczy. Wykonany został z polietylenu i posiada funkcję zapobiegającą plątaniu się. Posiada także wbudowany rezystor o oporności 1 MΩ zapewniający bezpieczeństwo użytkownika. Podłączanie za pomocą dwóch zatrzasków 10 mm. Długość przewodu to 1,8 m.
4 – Wtyczka uziemiająca ESD Standardowa wtyczka do odprowadzenia ładunków elektrycznych, idealna jako punkt uziemiający mat stołowych i podłogowych oraz użytkowników. Posiada bezpieczną konstrukcję w postaci trzpieni zasilających wykonanych z tworzywa sztucznego, a uziemiających z metalu. Nie posiada rezystora, który jest zintegrowany z przewodem uziemiającym.
5 – Wspólny przewód uziemiający ESD Służy do połączenia przewodu spiralnego oraz maty z wtyczką. Posiada zatrzask żeński 10 mm na jednym z końców do połączenia z zatrzaskiem męskim 10 mm umieszczonym na wtyczce i macie. Dodatkowo wyposażony został w gniazdo bananowe 4 mm do podłączenia przewodu spiralnego użytkownika. Jego długość to 4,5 m.